Архивы за месяц: Июль 2016

«Aydınnık» kultura-aydınnatmak cümnä topluluu üç yaşında!

 «Aydınnık» kultura-aydınnatmak cümnä topluluu orak ayının 29-da üç yaşında oldu. Bu üç yılda «Aydınnık» savaştı koymaa bütün kuvedini, ani baari biraz doorutmaa ana dilimizin durumunu, çalıştı üüseltmää sesini önemni soruşlarda.

Bu soruşların arasında gagauzlar saabi çıksınnar kendi dilinä, dininä, istoriyasına, adetlerinä. Bizim çalışmalarımızın büük bir parçası adandı Ay-Boba Mihail Çakirin izmetlerinä hem başka Çakirlerin yaşamalarının aaraştırılmasına. Bunun için 2014-cü yıldan beeri biz tiparlêêrız hem parasız daadêrız taa 1907-ci yılda çıkmaa başlayan, ama sora Ay-Bobanın ölümünnän kesilän «Hakikatın sesi» gazetasını. » Читать далее

Bir studentin el yazmaları: Nasta bulünun bir günü

Diil çoktan benim elimä geçti çok meraklı bir el yazması. Ne bän bunu istediydim, ne yaratmanın yaradıcısı, ne dä o karı, angısı kvartirasının bir içerini bana kiraya verärdi. Taa içer için annaşırkana, Elizaveta Pavlovna, komratlı bir askerin dulu, bana sölediydi, ani o içeri en bitki kiraya vermişti bir yıl geeri Kongazlı bir çocaa, angısının adını aklına getirämedi, Peti mi, Paşi mi o çocuun adıymış.

Elizaveta Pavlovnanın laflarına görä, o kongazlı «fasıl» çocuk universitettä üürenärmiş ya üüredici, ya soţiolog, ya psiholog, ölä bişey — adam zanaatlarından diil ama. Adı bilinmeyän bu student ev saabisinnän pek-pek lafetmäzmiş, ama parayı vakıdında ödärmiş, her ayın bitki günündä. Evä dostlarını getirmäzmiş, çok vakıt içerdä kendi başına geçirärmiş. Bezbelli, islää üürenärdi bu delikannı. Ev saabisinin aklında pek bilgi brakmamış, üürenmesi bittiynän, çıkıp-gitmiş, sade bir karton kutu brakmış içerdä birkaç kiyatlan hem tefterlän. Açan Elizaveta Pavlovna o çıktıktan sora birazdan telefon etmiş ona, sayılêr, gel da al o korobkanı, o demiş, var nicä sıbıdasınız, önemni bişey yok orada.

» Читать далее

Neçin girmää bir manastıra?

115421Taksi durdu manastırın kapuları önündä. Yaz günüydü, üülendän sora. Gök bulutsuzdu. Kırdan esärdi bir lüzgercik. Manastırın kapuları büük hem altın boyalıydı bir ikonastas gibi. Taksidän çıktı bir kız, adı Paraskeva, irmi sekiz yașında. Gözäl kızdı, ama gözleri çok aalayan kızın gözleri gibiydi. Gülümsämedi. Taksidän yavaș çıktı nicä bir insan, ani pek yorgundur. Kolsuz bir biyaz bluzaylan giiyimniydi, önündä yarım-açık. Kısa fıstası vardı, sarı-kırmızı çizgili hem dä kırmızı renkli üüsek ökçeli emeniylän. Kafasına koyduydu kocaman bir batik, çiçek hem kelebek resimnerinnän. Batik örttü onun omuzlarını da. Göründü nicä bir kukona, batiktän kaarä, angısı ihtär karının batiinä benzärdi.

Taksi gitti, ama Paraskeva kımıldamadı. Orada kaldı dikili. Derin soluk çekti. Baktı kapuya, taa uzakta bulunan yapılara da taa bir soluk çekti. “İslää, – söledi kendi-kendinä, – ama ne söleyecäm onnara?” Bitkidä açtı kapuyu da girdi.

Sol tarafta gördü gözäl bir mozaika, Allahıduuduran Mariya. Mozaikadan așaada bir skemnedä kedi uyuyardı. Biyaz hem turuncu renkli kediydi. Kedi kaldırdı kafasını, açtı bir gözünü, kıza baktı bir moment da kapadı genä gözünü. Paraskeva gülümsedi biraz.

» Читать далее

Bitkiyä etiştik

554532İstenmäz bitkiyä etiştik, 
Küsülü ikimiz dä kaldık 
Hem pek az vakıt geçirdik, 
Ama uzak bir yol da yaptık. 

Nekadar kuvet harcandı, 
Nekadar da laf sölendi, 
Nekadar yaş akıdıldı, 
Geeri sä heptän işttim: “Bitti”. 

Neyä bana bu ceza? 
Kimä ondan fayda? 
Dua ederim Allaha, 
Çevirsin seni bana.

Leonid TOLMAÇ

«Kopuz sesi» programasında Dimitri Nägu

«Hakikatın sesi» gazetasının baş redaktoru hem «Aydınnık» CT başı Viktor Kopuşçunun avtor programası «Kopuz sesi», ilk musaafir studiyada Antalya kasabasında doktoranturada üürenän Dimitri Nägu.

Dimitri Nägu duudu Dizgincä küüyündä. Liţeydän sora üürendi Komrat universitetindä, işledi M. Maruneviç adına bilim aaraştırmaları hem metodika işleri merkezindä, Komratta istoriya dersini üüretti. Magistraturayı bitirdiktän sora Dimitri başladı üürenmää Antalyada arheologiya bölümündä.

Komratta taa sık gagauzça dualar okunêr

Komratta, Panayiya Allahıduuduranın İver ikonası adına karı manastırında avşam slujbasında hem liturgiayada dua ederlär gagauz dilindä dä.

Kimi ekteniyalar, altı psalmalık, 50 psalom, türkü “Ey, şenni aydınnık”, liturgiyada Saabinin duası “Ey, göklerdä Olan bizim Bobamız” okunȇrlar hem çalınȇrlar gagauz dilindä. İnsannar sesleerlär kuşkuluklan. Manastıra gelerlär diil sade Komrattan insannar, ama başka küülülerdän dä gençlär hem ihtiarlar,  gagauz dilindä işidilän dualar yısıdȇrlar insannarın üreklerini, ana dilindä laflar cana  yamanȇrlar.

Açan çalınȇr “Ey, göklerdä Olan bizim Bobamız” türlü taraftan işidiler bas yada incä çancaaz gibi ses, gençlerin ya da büük yaşta insannarın sesleri —  bütün klisä çalȇr.

“Hakikatın sesi” gazetasının korespondenti

İstoriya brakȇr iz: “inan açlıı”

Nicä bileriz, bizim bu erlerdä 1946-1947 yıllarda olmuş çirkin bir açlık. O — imäk açlıymış, ama hep bu zaman taa uzun vakıt sürän bir aaçlık vardı – inan açlıı. Bir açlık benzeer öbür açlaa. İkisi dä çekettilär Sovet Birliin vakıdında da Sovetlär bunda – sorumnuydur. İmäk açlında güüdemiz öler, ama inan açlında canımız öler, da biz olêrız nicä zombi, nicä ölülär, ani örüyeriz, ama içimizdä, canımızda var ölüm, ama biz bilmeeriz.

Sovet vakıdında inansızlık vakıtlar geçtilär. Ama o zamanının problemaları büünkü günädän taa sürter. Şindi pek az var nasıl işitmää insannardan “bän – ateistim”. Ama Sovet Birliindän var kalan problemalar, o – bilgisizlik bizim inanımız için, boş inançlar, popazları hem kliseyi  daava kesmäk. Benim var bir dostum, angısının yaşamasında oldu bir meraklı iş. Yok, o diil ani hepsinä görünän bir büük iş olsun, ama onun için meraklıydır, açan o annadı, ani inanımızın diil sade adı var. O başladı taa çok kliseyä gitmää, spiyada olmaa, komka almaa. Ama onun anası onu annamȇȇr, o davranȇr kliseyä hep nicä sansın şindi taa olsun, sürsün Sovet Birlii, kendini  ateist saymayarak. Ölä olȇr annaşmazlıklar ana-bobaların hem evlat boylarının arasında. “Benim kızım vermiş kiyatçıkta yazılan adları – dua etsinnär 40 gün o adlar için. Bukadar çok para lääzımdı harcamaa mı?..” – deer ana. Elbetki, o bakȇr sade üstündän bu olaya. Dostum işitmedi anasının bu laflarını, ama sanȇrım, eer işidäydi, söleyeceydi: “Anam, e senin yaşamanda olaydı bir meraklı iş, sän unutçaydın mı?.. Of, mamu, istedim da verdim, yazdırdım, bän inanȇrım, brak beni”.

» Читать далее

Fasıl okumak

Çana  hem Paşi taa küçüktän dostlaştıyıdılar. Onnar bir yaştaydılar, henez olmuştular onüçär yaşında, barabar üürenärdilär, sıkça okulda oturardılar yannaşık bir masada. Kumalar pek uymuştular biri-birinä, benärdilär birerdä gezinmää derslerdän sora hem biri-birinä musafir gitmää. Taa üstünä onnar senseläydilär dä.

Te bu gün da kızlar annaşmışlar üülendän sora kaarşı gelmää da gezinmää biraz küüyün orta sokaanda. Paşi okuldan sora idi üülen ekmeeni, biraz yardım etti anasına, yaptı uroklarını da gitti Çanayı evdän almaa da gitmää hava almaa. Yaklaşıp Çananın evinä, o birkaç kerä baardı, ama kimsey çıkmadı. Paşi pek şaştı bu işä, zerä onnar annaştılar, ani Çana olacek evdä da bekleyecek Paşiyi. Paşi  yaklaştı da urdu kapuya, ama genä kimsey çıkmadı. Kız dürttü kapuyu, o açıktı. O koydu neetinä girmää içeri da bakmaa, var mı orada  birkimsey.

» Читать далее