Adetçä gagauz kıvırması

Dediynän “kıvırma” (birazı deer “kıırma” ya da “kıvırtma”) gözlerin önündä peydalanêr kertikli sini kızarılmış, sıcak buulu, ölä gözäl bir kokuylan plaçinta, ani hemen akêr ligaların. Maasul imeelii var hepsi milletlerdä, ama birisindä dä yok bölä özel, diil zor yapılan hamurdan imeelik. Bu eski, asirlerin dibindän gelän, bir fasıl imäk yaratması. Gagauzlar kim ne taa o vakıttan, nicä başladılar yazmaa pazı, getirdilär sofraya “kıvırmayı”. Siz vardır mı hesapaldıınız, nicä ihtiar gagauz karıları yazêrlar pazıyı kıvırmaya deyni tombarlak sofrada? Oturup bir küçük skemneciktä, alıp elinä bir parça hamur hem oklavayı, ölä hızlı, becerikli, usta gibi yayêrlar pazıyı – “hış-hış-hış”, hızlı döner-kayêr oklava, gözlerin etiştirämeer oklavanın ardına gezmää. Ellär otakım çabucak dönerlär, ani hiç annamêêrsın, nezaman pazı olêr büük, nicä sofra. Parmaklar hışım gibi döner oklavaylan bilä, yayarak pazıyı. Büük ustalar, pazı taa da incecik olsun deyni, iki ellän atêrlar pazıyı havaya yukarı dooru, yukarda gereräk onu. Pazı olêr incä, nicä yaprak, sıymêêr sofraya, sarkêr kenarlarından. Bu en büük durum pazıda – incecik olmaa, zerä o kıvırmanın özelii! İncecik kıvırma islää hem hızlı pişer, kızarêr, olêr gevrek. Ama pazı kalın yazılarsa – ozaman içi pişmeer nicä lääzım, kalêr çiilicä. “Bölä kıvırmaylan yakışêr tıkanmaa, büüyer aazında”, ‒ tühlanêr o, kim razgeler bölä kıvırmaya.


Pazının üstünü yarısınadan yalêêrlar saayaalan, bol-bol yayêrlar süzmä iişimii, kapadêrlar üstünä pazının öbür payını, da, topladıp pazıyı “garmoşka” gibi, keserlär parça-parça, da ölä toplu erleştirerlär siniyä. Kalêr yaalamaa üstünü kaymaklan, ama bu laf buraya yakışmêêr – taa dooru olacek demää “dökmää kaymaa”, bol-bol, ani kaymaktan hamur görünmesin. Nekadar taa çok kaymak – okadar taa datlı hem yımışarak olêr kıvırma, zerä pek önemni kıvırma olmasın kuru. Oturduynan sofraya, herkezi savaşêr taa kaymaklı erini almaa. Adetlerä görä evelki gagauzlar kıvırmayı koymardılar çanaklara, ama çıkarıp kıvırmayı fırından, tepsilärlän koyardılar dooru sofraya, haşlak-haşlak imää, ozaman duyulêr dadı. Bu imeeyi taa çok pazarlarda hem yortularda yapardılar, özelliklän kış yortularında: Eni yılda, Koladada, prost olmakta. Taa kaymaklı, taa gözäl kızarılmış tepsileri musafirlerin önünä koyêrlar. Kıvırmasız hiç yok nicä düşünmää gagauzların sofrasını. Ana karşılêêr uşaklarını herkerä kıvırmaylan, bir musafirin önünä hemen kıvırma koyulêr. Salt düünnerdä neçinsä bu imek konulmardı. Sanki diil mi o iş için, ani kıvırma taa pek aylä imeeyi, yakınnara deyni, küçük bir topluma. Aklımıza getireräk, ani düünnerdä toplanardı may yarım küü zeedesinnän, angı birini doyuraceydılar kıvırmaylan?
Eveldän bir genç gelin, geldiynän güveeyin evinä, pek sevdirärdi kendini becermäklän yazmaa incecik kıvırma, razgetirmää fırının yalınını, kıvırmaları yakmamaa deyni. Ama siirek angı kız becermärdi yapmaa bu imeeyi. Bu becermäk geçer anadan emdii südünnän. Angı kız küçüktän büüyüncesinä kadar siiretmedi mamunun ellerini kıvırma yaparkan? Bunu yok nicä bilmemää, bunu yok nicä unutmaa. Herbir gagauzka ölä sınaşık yapmaa kıvırma, ani yapabilir onu yumulu gözlärlän. Kıvırmayı yakışmêêr yapmaa saklı, onun kokusu daalêr dolaya, çelip fikirini. Kıvırmaylan ikram ederlär, kıvırmayı vererlär yolcuların yanına. Geçärkän sokaklardan gagauz küülerindä çok sıra duyulêr bu koku, onu zor şaşırmaa başka kokuylan. Bekim, o iş için ölä gözäl koku daalêr bizim küülerdä?
Kıvırmaya baalı çok anekdot, çümbüş, söleyiş. “Papşoy kazmaa ya da çamur karmaa – diil sıcak kıvırma imää”, ‒ gülüşer insan. Hepsi tutêr aklında cümbüşü, açan musafirliktä karıylan kocaya koymuşlar önnerinä kıvırma, da karı deyärmiş: “Bizim adam kıvırma imeer”, ‒ ani ona taa çok kalsın deyni. Çıktıynan da evä gitmää, adam koşêr taligayı da deer: “Bizim da karı taligaya pinmeer”.
Kıvırma bizim yaşamamızın hem imäk kulturamızın en özel bir parçasıdır, zerä gagauzlar herkerä aulunda tutardılar inek. Süttän katıklar tutardılar önemni yer bizim halkımızın sofrasında. Ko herkerä bizim alçacık, tombarlak, üç ayaklı soframızda tütsün fırından çıkarılan kızarılmış, buulu kıvırma. Bereketli olsun!
Aleksandra Kristova