Alacalı ecel

Önsöz

Bu gün, nicä dä hederlez ayının herbir günü, güneşliydi hem sıcaktı. Ama insannar işlämärdilär harmannarında, neçinki bu gün enseyiş günüydü. Bütün küü toplanardı baş sokakta, neredä durardı bir taş, angısının üstündä vardı üç demirdän asker. Burada çalardılar türkü hem kutlardılar bu büük günnän onnarı, kim döndü evä cenktän saa, sora da saygılardılar o insannarı, angılar öldülär bu çirkin dünnä kavgasında. O askerlär, vereräk kendi saalını hem yaşamasını, ensedilär duşmanı da baaşladılar yaşamak kendi uşaklarına Ana tarafında.

Çalınardı artık beşinci türkü askerlerä, açan taşın yanına yaklaştı irmi yaşında bir çocuk, tutarak elindä birkaç çicek. Hepsicii dooruttular bakışlarını bu çocaa…

Birinci baş

Olduydu artık iki gün, nicä hava başladıydı yavaş-yavaş çözülmää. Kaarlar eriyärdilär, da onnarın altından peydalanardı batak, ama bu iş hiç gücendirmäzdi insannarı, angıları beklärdilär ilkyaz sıcaklarını hem Paskellä yortusunu, angısınadan kaldıydı sade iki gün. Paskellä bu yıl düştü erken. Herbir çorbacıyka başladıydı pişirmää paska hem boyamaa yımırta, da bu iş peydaladardı sevinmelik insannarın üreklerindä.

Kara Todurun aylesi dä hazırlanardı karşılamaa Paskelleyi, ama onnarı beklärdi taa bir yortu. Todur everärdi oolunu Vasiyi, angısı çalışkan irmi yaşında çocuktu hem becerikli ustaydı. Çok kızlar küüdä mayıl olardılar bu pelivan çocaa, ama Vasinin gözü durgunduydu Urum Kostinin kızında, Sofidä, angısı alçacık, ama gözäl onedi yaşında kızçaazdı. Düünädän kalardı iki haftadan birazçık zeedä, da onuştan iki taraftan da aylelerdä bitki vakıt bitmäzdi kaçınmaklar. Bitki-bitkiyä temizledilär evin herbir koşesini, suvadılar pervazları, yıkadılar perdecikleri hem palacıkları.

Todurun karısı İvanka yalvarardı kocasına, ani gelän iki günü lääzım harcamaa hazırlanmaya sade Paskellä yortusuna, angısı en büüktür hristian yortularının arasında. Düün zaametleri vardı nasıl beklesinnär dä. Todur kayıl oldu karısınnan, da onuştan hepsi kuvetlär bu ayledä harcanardı hazırlanmaya Hristosun dirilmesinin yortusuna.

Hazırlanmaklarda vakıt gidärdi çok hızlı, da artık Büük Cümertesinin yarısı geçtiydi. Paskalar hazırdılar, yımırtalar da artık boyalıydılar. Todur oolunnan kestilär koçu kaurmaya deyni. İvanka sa iki kızınnan, angılarının adıydı Marinka hem Kati, hazırlardılar imekleri, zerä Paskellä günü beklärdilär musaafirleri.
Saat olduynan onbir, Todur, İvanka, Vasi hem onun küçük kızkardaşları yollandılar kliseyä. Klisä doluydu insannan, angılarının arasında çok uşak ta vardı. Sofinin dä aylesi buradaydı, da onun hem Vasinin bakışları birkaç kerä buluştular. Hepsinin ürekleri doluydu büük sevinmeliklän. Nasıl sevinmesin insan, açan işider, nekadar meraklı çalınêr Hristosun dirilmesi troparı: «Hristos dirildi ölülerdän, ölümü ölümnän basıp hem mezarda olannara ömür baaşlayıp». Liturgiyadan sora popaz okuttu paskaları, yımırtaları hem başka işleri, ne insan getirdi evdän.

Artık aydınnandıydı, açan insannar başladılar çıkmaa klisenin aulundan. Geleräk klisedän evä, Todur hepsi karşı gelenneri selämnärdi «Hristos dirildi» laflarınnan hem işidärdi geeri cuvabı: «Hakına dirildi». Evä etiştilär hızlı, çünkü kliseyä yakın yaşardılar. İvanka kurdu sofrayı, da, okuyup duayı, oturdular, da açtılar orucu.
− Orucu tuttuynan, imeklär taa datlı görüner, − dedi Todur, uzanarak kaurmaya.

− Aslıyı söleersin, − kayıl oldu Vasi.

Sofrayı topladıynan, hepsi yattı bir-iki saat kadar dinnenmää. Kalktıynan, İvanka yolladı kızları komuşulara, onnarı Paskellä yortusunnan kutlamaa hem üleştirmää paskaylan yımırta deyni. Üülen olduynan, geldilär musaafirlär, da onuştan bütün gün geçti şenniktä.

İkinci baş

Bitki iki hafta uçtular kaçınmaklarda, da hızlı yaklaştı o pazar günü, angısı lääzımdı baalasın Karaların hem Urumnarın aylelerini. Todurun evindä kırnaklıktan çıtlardı herbir köşä. İmeklär hem içki dä koyulardı sofralara. Güveeyin tarafı artık hazırdı getirmää gelini bu evä. Gelinin sä tarafı hazırdı karşılamaa güveyi düüncülärlän. Cümertesi günü toplandı birkaç genç olan güveeyin evindä da, oynayarak horu, düzdülär hem sapladılar bayraa evin saçaana.

Vasi, kalkıp erken pazar günü, yıkandı, da giindi düün rubalarına. Todur hem İvanka, dua edip Allaha, iisözledilär oolunu, angısı öptü anasının hem bobasının ellerini.

Hava çok islääydi, güneşliydi, da saat olduynan on, başladılar toplanmaa Karaların soyları hem kafadarları. Yaklaşardı vakıt gidip almaa gelini. İki gözäl beygir baalandı taligaya, angısında kıvracık döşeliydi koraflı kilimnär. Orada oturardı güvää iki en yakın dostunnan. Ardına hazırlandı taa bir taliga muzikacılara deyni, angıların arasında vardı bir garmonist, bir kavalcı hem bir daulcu. Hepsicii hazır olduynan, düüncülär yollandılar saadıca. Etiştiynän saadıcın evinä, muzikacılar başladılar çalmaa, düüncülär oynadılar saadıca karşı bir oyun, içtilär birär filcan şarap da başladılar çıkmaa auldan.

Saadıç karısınnan oturdular taligaya Vasinin yanına, da hepsicii yollandı gelinä. Etiştiynän, saadıcın karısı girdi içeri, neredä bulunardı gelin, da dikti onun kafasına fatayı. O vakıt düüncülär oynardılar karşı-karşıya kapu önündä. Gelin düzündüynän, güvää girdi onun içerinä. Gelinin dä anası hem bobası iisözledilär gençleri da, çıktıynan kapu önünä, ikramnadılar düüncüleri hem hepsi musaafirleri.

Aldıynan gelini, düüncülär gittilär kliseyä, neredä onnarı beklärdi popaz, steonoz etmää deyni Vasiylän Sofiyi hem baaşlamaa onnara Allahın iisözlemesini. Bundan sora yollandılar güveeyin evinä. Yaklaşarak evä, düüncüleri karşıladılar Vasinin anası hem bobası, angıları tutardılar kolacı hem balı. Muzikacılar çalarkan, Todur hem İvanka balladılar ilktän Vasiylän Sofiyi, sora saadıçları hem en yakın soyları. Onnarın ardına balladı güvää, sora da gelin.

Ballamaktan sora geçtilär büük içeri, neredä kuruluydu sofralar, da başladılar konuşmaa. Sofralar doluydu hertürlü imäklärlän, angılarının arasında vardı kaurma, sarma, baur, kıırma hem başka datlı imäklär. Birkaç türlü şarap ta vardı, angısı akardı garafadan filcannara, nicä su çöşmedä. Muzikacılar hiç bir dä zaman durgunmadılar, dinnenmää deyni, bütün gecä çaldılar, şennendireräk hem çaararak düüncüleri oyuna. Düüncülär konuştular sabaayadan, ama yok nasıl sölemää, ani, sabaa olduynan, düün bitti, çünkü soylar, dostlar hem komuşular gelärdilär musaafirlää hergün bir haftanın içindä.

Sofi hızlı sınaştı eni yaşamaya. Kocasını o sevärdi, Todur hem İvanka kablettilär onu, nicä kendi kızını, onuştan o zorluk eni evdä hiç duymadı. Her sabaa erken, ilk horoz baararkan, Sofi kalkardı, hazırlardı sabaa imeeyini, doyurardı kuşları hem hayvannarı, işlärdi harmanda, hiç bir iştän korkmazdı da vermäzdi bir dä sebep bulsunnar ona maana. Hepsi duyardı kendini mutlu bu ayledä.

Yaşayarak sevgidä hem mutlulukta, Vasiylän Sofi sayardılar, ani bişey yok nasıl bozsun onnarın yaşamasını, ama kahır geldi ansızdan hem o taraftan, neredän onu hiç beklämäzdilär. Başladı cenk, dünnä cengi. Nemțelär etiştilär Rusiyanın topraklarına, angılarına girärdi Besarabiya da Bucaklan bilä, da onuştan hepsi saalıklı hem kaavi adamnarın arasından ayırdılar birkaçını, da alrdılar cengä, korusunnar Ana topraanı duşmannardan deyni. Vasiyi hem onun kafadarını Koyuncuların Pavlisini alrdılar cengä.

Yaşlarlan gözlerindä anası hem bobası geçirärdilär kendi biricik oolunu. Sofi, bir ayın içindä baalanıp kocasına, hiç bulamazdı laf, sade aalardı Vasinin yanında, angısı sarmaştı karısına, sildi yaşları onun yanaklarından, gülümsedi, da dedi:

− Bän inanêrım, ani tezdä biz genä olacez bilä. Sän dä inan.

Sofi, istämeyip almaa kollarını kocasının ensesindän, büük aarlıklan kolverdi Vasiyi, da ardına alayarak sade söledi:

− Yalvarêrım, koru kendini!

Üçüncü baş 

Geçirdiynän kocasını cengä da kaldıynan yalnız, Sofi bulamazdı kendinä er. Nedän dä tutunmasın, bir dä işi yapamazdı bitkiyädän. Canı gecä-gündüz sızlardı. Sofi gecelärlän hiç kıpmazdı gözlerini. Ürää hep dalgalanardı, neçinki pek korkardı, ani başka görämeyecek Vasiyi, da onuştan betvalardı cengi, angısı ayırdı onu kocasınnan. Üç hafta geçtiynän Sofi annadı, ani o bekleer uşacık, da bu iş biraz getirdi onu kendinä.

Geçti yarım yıl, da oldu güz. Bitki günnär yaamurluydu, yaayardı, nicä bakırdan. Hava sansın gösterärdi, ne olêr Sofinin canında. Artık iki ay Vasidän yoktu haber, da onun karısı herbir gün okuyardı yazıyı, angısını Vasi yolladıydı artık iki ay geeri. Avşam olduynan, girip içerinä, Sofi çökärdi dizlerinä, da başlardı dua etmää Allaha. O korkardı, ani Vasiyä oldu bişey kötü, ama kaybetmeyip umudu, hep yalvarardı Allaha kocası için.

Vakıt geçärdi hızlı, günnär dä çabuk diiştirärdilär biri-birini. Cenktän haber taa hep yoktu. Ama bir gün, açan Todur kapu önündä kıyardı odunnarı, İvanka yıkardı bulaşıkları, kızlar Marinka hem Kati üürenmektäydilär, Sofi dä yoktu evdä, zerä gittiydi gezinmää derä boyuna, ansızdan peydalandı Pavli, angısı Vasiylän bilä alındıydı cengä. O yaklaşardı Todura, topallayarak, hem sol eli dirseenädän yoktu. Todur, gördüynän onu, biyazıdı. İvanka da yaklaştı burayı.

− Bän geldim sizä kahırlan, − titireyän seslän dedi Pavli. − Vasiyi öldürdülär.

İşittiynän bu lafları, Todur kaçırdı nacaa elindän, İvankanın sa gözlerindän başladılar akmaa iiri yaşlar. Biricik oolu sade vardı. Sade o, kim kendi geçirdi bu kötü işi var nasıl annasın, ne duydular Todur hem İvanka, işittiynän bu kahırlı haberi.

Todur yalvardı Pavliyä annatsın, nasıl oldu bu iş, ani ölüm buldu onun oolunu, da Pavli başladı annatmaa, nicä onnarı götürdülär Belarusiya daalarına, nicä onnar ilk kerä gittilär düüşä, nicä kuyularda saklanardılar duşmannarın patronnarından. Ama bir gün, üülen vakıdında, açan askerlär dinnenärdilär, peydalandı uzaktan bir şamata. Açan yorulmuş adamnar kaldırdılar kafalarını gökä, gördülär, ani uçaklar yaklaşardılar o küüceezä, neredä onnar dinnenärdilär. Olduynan küülän bir uurda, uçaklardan başladılar düşmää bombalar. Hepsi daalıştılar başka-başka taraflara. Pavliylän Vasi kaçardılar bilä, yannaşık. Bir dä ansızdan onnarın yanında patladı bir bomba. İkisi dä düştülär erä, ama kalktı sade biri.

Bu vakıt evä geldi Sofi. Açan o gördü Pavliyi hem kaynanasının hem kaynatasının üzlerini, osaat annadı, ani kocasını o başka görämeyecek, da ürää okadaradan aarlaştı, sansın onun üstünä düşürdülär bir taş. Sofi girdi içeri. Kahır onu buardı. Büük maavi gözleri şılardılar yaşlardan. Aalayarak, o yattı döşeenä da başladı getirmää aklına kocasını, nicä onnar ilk kerä buluştular, nicä ayırıldılar. Ama yoktu Sofidä şüpelenmäk o iştä, ani onun kocası ölü. O sansın çoktan taa duyardı, ani Vasiylän oldu bişey kötü.

Bir haftadan sora, biraz boşanıp bu büük kahırdan, cümertesi günü Todurun bütün aylesi gitti kliseyä okutmaa koliva Vasi için. Bundan sora yaptılar pomana, angısına geldilär hepsi soylar, dostlar hem komuşular anmaa ölmüş askeri.

Vakıt geçärdi, da Karaların aylesindä yavaş-yavaş hepsi doorulardı kendi işinä. Yaklaştı vakıt Sofiya duudurmaa. Artık beklärdilär aylä dolsun taa bir cannan. Duudu çocucak kär Kolada günü. Sofi hiç düşünmedän dedi, ani adı olacek Vasi, nicä bobasının. Kırk günnük olduynan, vaatiz ettilär uşacıı. Vasicik getirdi sevinmelik bu ayleyä, angısı taa diil çoktan zeetlenärdi büük kahırdan.

Dördüncü baş

Geldi ilkyaz, da artık dolardı bir yıl, nicä Sofi evlendi hem çıktı anasının hem bobasının evindän. Bu bir yılda o geçirdi okadar çok iş, nekadar bütün yaşamasında geçirmedi. Vardı şılak hem mutlu tarafı bu yılın, ama pek çok kahır da düşdü Sofinin üstünä. Ama, bularak kuvet, o kırılmadı, da uygun geçirdi hepsi zorlukları, angılarını ona deyni hazırladı eceli. Şindi sä, açan Allah verdi Sofiyä bir ool, o duyardı, ani lääzım bütün kuvedini hem sevgisini versin, uşaanı büütmää deyni. Uşacık sa çok käämildi hem büüyärdi pek hızlı.

Bir gün, açan Sofi içerdä çalardı türkü Vasicää, onnarın yanına girdi İvanka Todurlan.

− Biz isteeriz sölemää sana birkaç önemni laf, − başladı İvanka.

− Sesleerim sizi, − cuvap verdi Sofi.

− Göreräk, ani sän taa pek gençsin, sade onsekiz yaşındaysın, biz geldik ölä fikirä, ani senin taa var nasıl çıksın kısmetin. Sän kaybettin kocanı, biz oolumuzu, ama biz yok nasıl seni baalayalım bu ayleyä. Onuştan, sän bularsan kendi kısmetini da istärsän, evlenip, çıkmaa bu evdän, biz karşı koymayacez sana, ama destekleyecez seni bu iştä.

− Açan Allah verdi bana bu işleri, ozaman böläydir benim ecelim. Bän isteerim bizim oolumuz büüsün bobasının evindä.

Sölediynän bu lafları, Sofi başladı aalamaa. İvanka sarmaştı ona, da dedi:

− Hepsi olacek, nicä lääzım olsun. Biz destekleyecez senin herbir seçimini.

Sofi kaldı kocasının evindä. Burada ona islääydi. O seslärdi hem kolay annaşardı kaynatalarınnan hem da kendi için o artık düşünmäzdi. Ona deyni vardı sade bir paalılık bu dünnedä, onun oolu.

Sonsöz

Geçti irmi yıl. Enseyiş günüydü, da onuştan bütün küü toplandıydı baş sokaanda, neredä durardı taş üç demir askerlän üstündä. Taşın önünä yaklaştı irmi yaşında bir çocuk, tutarak elindä birkaç çiçek. Bu pelivan çocuk Vasiydi. O da bobası gibi becerikli ustaydı.                                                                          

Franjev Viktor