Düşlär Respublikası

1

Dimitri, on yașında bir çocuk, gezärdi eni panayırda. Sol elindä o tutardı o işleri, neyi sımarladıydı anası. Doorusu, aldıydı onnarı: șeker, un hem iki mor patlacan, ‒  eski panayırdan. Dönärkän oradan, geldi eni panayıra. Durdu da dedi kendi-kendinä: “Gireyim burayı, bakayım, ne var”. Ölä dolandı, oyalansın biraz deyni. Baktı çoraplara, donnara, saatlara, çizmelerä…

Geldi panayırın en derin erinä. Vardı bir tükän, neredä satılardı gelinä deyni kumaș, bașka ‒ neredä vardı șkola için ișlär: tefter, yazal, kalem hem bașka. Vardı taa bir tükän ötedä, neredä vardı hertürlü fasıl iș. Diildi belli, nesoy o tükän. “Hmm…, ‒  dedi Dimitri, ‒ bakalım, ne var orada”.

Açtı kapuyu da girdi.

Ansızın ișitti bir ses. Șen bir sesti, büük hem bas.

‒ Buyur, oglan, ‒ dedi, ‒ hoș geldin.

Bir büük adam oturardı bir yazı masasının ardında. Büük bıyıkları vardı hem bir büük şkembesi. Geniș-geniș gülümsärdi. Hepsi dișleri altındandı. Sallardı elini. “Gel, gel, ‒ dedi, hoș geldin”.

Dimitri girdi tükenä da durdu. Baktı sol tarafına, saa tarafına, genä sol tarafına hem genä saa tarafına. Tükän hertürlü fasıl ișlän doluydu ‒ vardı bir ölü krokodil, bir adamın çizmesi onun aazında, bir tava, altından yapılı bir gül, bir küçük buu mașinası, obsidian tașından kesili bir büük bıçak, bir kazma, kemençä kılıfında bir Tomson avtomatı, bir eski televizor, bir büük ayak izi ‒ o bir metra uzundu, ‒ bir yabancı planetalı ölü…

Dimitrinin gözleri büük oldu. “Uau!” baardı. “Burası nesoy erdir? Bu bir muzey miosa bir tükän mi?”

‒ Diil muzey, ‒ cuvap etti adam, ‒ zerä hepsi ișlär satılacektır. Bu benim tükenimdir, adı “Düșlar Respublikası”.

‒ Ama siz kimsiniz? ‒ sordu Dimitri.

‒ Benim adım ‒ İoan, ‒ cuvap etti adam, ‒ Altınaazlı İoan. ‒ Gülümsedi genä. Altın dișleri parladılar.

Dimitrinin gözleri dä parladı. “Nicä Ayoz Altınaazlı İoan mı?” ‒ sordu.

Altınaazlı İoan kaș çattı. “Of, ‒ cuvap etti, ‒ bän diilim bir ayoz. Bän günahkerim.” ‒ Gülümsedi genä.

‒ Ama tanıștırayım seni benim ortaamnan. ‒ Elinnän gösterdi skemnä üstündä uyuyan bir kediyi. ‒ Bu benim ortaam, Büük Vasili.

‒ Ne gözäl! ‒ baardı Dimitri. ‒ Ama açan var Altınaazlı İoan hem Büük Vasili, neredä Teolog Grigori?

‒ Oho! ‒ cuvap etti Altınaazlı İoan. ‒ Bilersin mi kimdir Grigori?

Dimitri salladı kafasını. “Yok”, ‒ dedi așaalı seslän.

Altınaazlı İoan fısıldadı Dimitrinin kulaana.

‒ Grigori ‒ bir küçücük boz sıçancık.

‒ Bir sıçan mı? ‒ sordu Dimitri geniș-geniș açık gözlärlän.

Altınaazlı İoan yavaș-yavaș salladı kafasını. “Dooru. Bir küçük sıçan”.

‒ Ama Büük Vasili imeer mi onu?

Altınaazlı İoan kıptı saa gözünü. Salladı kafasını. “Yok, ‒ dedi. ‒ Hiç. Bilersin mi neçin?

‒ Yok, ‒ dedi Dimitri, ‒ ama isteerim bileyim. Annatsanıza!

‒ Böläydir, ‒ dedi Altınaazlı İoan. ‒ Grigori pek akıllı hem hızlı. Büük Vasili sä, tersinä, haylazdır.

‒ Aha! ‒ dedi Dimitri.

Altınaazlı İoan gösterdi öteki köșeyi elinnän. “Grigori hızlı-hızlı kaçêr oradan burayı, ‒ gösterdi odanın orta erini, ‒ da durgunêr. Sallanêr kulaklarını, sallêêr bıyıını, bakêr sol tarafa, saa tarafa, genä sol tarafa, genä saa tarafa… Büük Vasili sä yavaș-yavaș açêr sol gözünü, yavaș-yavaș kaldırêr kafasını, bakêr Grigoriyä, haylazlıınnan yavaș-yavaș açêr aazını, indirer kafasını, kapêêrr gözünü da ötää dooru uyuyêr”.

‒ Pek beenerim bu annatmayı, ‒ dedi Dimitri. Baktı dolayına. ‒ Ama annatsanıza bu fasıl ișlär için.

2

‒ Örnek, bunnar nedir? Sansın kuru alma.

Dimitri elinnän gösterdi bir metal kutuda bulunan birkaç kuru iși.

‒ Verdin dooru cuvabı sorușuna, ‒ dedi Altınaazlı İoan.

Sansın taa bir soruș vardı yazılı Dimitrinin suradında. Altınaazlı İoan gülümsedi.

‒ Say onnarı, ‒ dedi.

Dimitri salladı omuzlarını. “İslää, dedi. ‒ Bir… iki… üç… dört… beș…

‒ Da kaç tayna var? ‒ sordu Altınaazlı İoan.

‒ Beș tayna, ‒ cuvap etti Dimitri.

‒ Hem nedir?

‒ Almalar, dedim, ‒ cuvap etti Dimitri.

‒ Ama nedir onnar? ‒ sordu Altınaazlı İoan.

‒ Annamadım, ‒ dedi Dimitri.

‒ Of, bilersin, ‒ dedi Altınaazlı İoan.

‒ Beș alma mı?

‒ Dooru! ‒ baardı Altınaazlı İoan taramış gibi.

‒ Taa annamadım, ‒ dedi Dimitri.

‒ Var bir küü, ‒ Altınaazlı İoan annattı, ‒ adı Beșalma. İkiüz yıl geeri gagauzlar geldilär Bulgariyadan. Orada buldular beș alma da kouydular o küüyün adını Beșalma. Bunnar ‒ original o beș alma.

‒ Yoooook… ‒ cuvap etti Dimitri.

Altınaazlı İoan görünärdi sansın gücenik. “Bän söleyecäm mi sana yalan?” ‒ sordu.

‒ Hmm… bilmeerim, ‒ cuvap etti Dimitri.

3

Dimitri baktı bir bașka ișä.

‒ Uuu! ‒ baardı. ‒ Ne çirkin iș bu! Ne iirenç! Nedir?

Altınaazlı İoan gülümsedi.

‒ O bir deniz kızıdır! ‒ dedi.

‒ Baa, ‒ cuvap etti Dimitri. ‒ Kimsä kesmiș bacakları bir ölü maymundan da dikmiș ona bir balık kuyruu.

‒ Diil, ‒ dedi Altınaazlı İoan. ‒ Deniz kızıdır. Bän söleyecäm mi sana yalan?

‒ Ama görüner neredä dikili ‒ dedi Dimitri. ‒ Te dikiş.

‒ Yok, yok, ‒ cuvap etti Altınaazlı İoan. ‒ Zavalı kıza lääzımdı, ani doktorlar alsın kör barsaanı.

Dimitri içini çekti.

‒ İslää, ‒ dedi Altınaazlı İoan. ‒ Açan lafederiz iplik için, bak buna.

4

‒ Aha! ‒ dedi Dimitri. ‒ Nedir bu? Gümüștän ipliklär hem altından iinelär mi?

‒ Da, ölä, ‒ cuvap etti Altınaazlı İoan. Çaldı:

Silver threads and golden needles

Cannot mend this heart of mine

And I dare not drown my sorrows

In the warm glow of your mind

‒ Oho! ‒ dedi Dimitri. ‒ Annamêêrım o türküyü. Bir yabancı dildä.

‒ Dooru, ‒ cuvap etti Altınaazlı İoan. ‒ İngiliz dilindä. Bän bilmeerim o dili, ama üürendim türkünün laflarını, zerä var benim gümüștän ipliklerim hem altından iinelerim. Türküdä karı deer, ani ürää kırık, hem yok nasıl remont yapılsın kär gümüștän ipliklärlän hem altından iinelärlän.

5

Dimitri masa üstündä olan bir ișä baktı. “Bu ne? ‒ sordu. ‒ Sade bir ustura? Dädumun var ölä usturası. Kullanêr onu her gün traș için.

‒ Oho! ‒ dedi Altınaazlı İoan. ‒ Ama bu ustura bașka, zerä saabisi anılmış adamdı. Aldı onu masadan da açtı onu. ‒ Bu ustura Figaronun!

‒ Kimin? ‒ sordu Dimitri.

‒ Figaronun, ‒ dedi genä Altınaazlı İoan. Çaldı:

La, la, la, la, la, la, la, LA, LA!

La, la, la, la, la, la, la, la, la, LA!

Figaro! Figaro! Figaro!

Dimitri patladı gülmektän.

‒ Hiç ișitmedim ölä türkü, ‒ dedi.

Belliydi, ani Altınaazlı İoan gücendirildi.

‒ O büük opera, ‒ dedi. ‒ “Sevilya berberi”. Cakomo Rosini yazdı onu. Opera için hiç bişey mi bilmeersin?

‒ Hiç bișey, ‒ cuvap etti Dimitri.

‒ Bir gözäl iștir, bir komik opera. Bän benzämeerim mi Enriko Karusoya, Tito Gobiyä, Mario Lanzaya, Andrea Boçeliyä, Plaçido Domingoya?

‒ Hmm… bilmeerim, kim o adamnar, ‒ dedi Dimitri.

Altınaazlı İoan kaldırdı burnusunu.

‒ Of, bu genç senselä, ‒ fısıldadı.

6

Dimitri geldi bir bașka masaya.

‒ Uuu, ‒ baardı, ‒ bu interes. Sansın bir küçük muzıka grupası, ama insansız, sade bir mașinalı iș. Bakalım… var kemençä, akordeon hem daul. Bu mașına ișleer mi?

Altınaazlı İoan gülümsedi. ‒ Elbetki, ișleer. Bir moment.

Çevirdi tetii. İnstrumentlär çekettilär çalmaa “İslää padișah Venseslas” türküsünü. Dimitri çırptı ellerini.

‒ Ne gözäl, ne gözäl! ‒ dedi, ‒ nicä bir eski CD!

7

Patifonun yanında vardı bir büük taș. Boz renkliydi. Onda vardı bir çatlak.

‒ Bu taș nedir? ‒ sordu.

‒ Ah, o bir özel taș, ‒ Altınaazlı İoan dedi.

‒ Nesoy özel? ‒ sordu Dimitri.

‒ O taș Amerikadan, ‒ annattı Altınaazlı İoan. ‒ Kızılderililär ona deerlär “gök gürlemesi yımırtası”.

‒ Gök gürlemesi yımırtası mı? ‒ sordu Dimitri.

‒ Gök gürlemesi yımırtası, ‒ dedi genä Altınaazlı İoan.

‒ Neçin? ‒ sordu Dimitri.

‒ Aç onu, ‒ cuvap etti Altınaazlı İoan.

‒ Açayım mı onu?

‒ Da, aç onu.

‒ Ama nasıl açayım bir tașı? ‒ sordu Dimitri.

‒ Görmeersin mi çatlaa?

‒ Aha, ‒ dedi Dimitri. Tuttu bir yanından bir elinnän, bașka yanından da öbür elinnän. Çekti, da taș açıldı.

‒ Uau! ‒ baardı Dimitri. ‒ Uau! Uau! Uau! Sansın diamantlar içindä. İçi ‒ kristaldır, diamant kadar gözäl, ama var bașka renklär dä, sarı, mavi, mor, pembä…

‒ Var kim deer, ani şeytannar yașêêrlar ölä taș içindä, ‒ dedi Altınaazlı İoan, ‒ ama bän bilmeerim.

8

‒ E bu? ‒ sordu Dimitri. ‒ Paun tüüyü mü?

Aldı onu da baktı ona. “Da, paun tüüyü”.

Altınaazlı İoan salladı kafasını.

‒ Ddoorusu, beenzer bir paun tüüyünä, ama bașka.

Fısıldadı Dimitrinin kulaana.

‒ Arhangel Gavriilın bir tüüyü.

‒ Yoook,  ‒ baardı Dimitri.

Mutsuzluk yazılıydı Altınaazlı İoanın suradında.

‒ Bän söleyecäm mi sana yalan? Annadayım annatmayı.

‒ Annatsanıza, ‒ cuvap etti Dimitri.

‒ Ölä oldu, ‒ dedi. ‒ Bir zaman varmıș, bir zaman yokmuș. Varmış Çadırda bir adam, Avraam adında. Onun varmış bir çocuu ‒ İsaak. Ama zavalı Avraam çok içärdi. Bir alkogolikti. Bir gecä sarfoștu da düșündü Bibliyada bulunan annatma için, neredä Allah söleer patriarh Avraama: “Öldür çocuunu!” Alêr bir bıçak da isteer öldürsün kendi çocuunu. Ansızın peydalanêr arhangel Gavriil, ani deer o akılsız sarfoș adama: “Ne yapêrsın, erif! Brak çocuu! Allah hiç sımarlamadı sena, ani yapasın bu iși!” Arhangel aldı bıçaa, ama Avraam aldı bu tüüyü, sora da bän satın aldım onu, da te görersin onu.

‒ Baa, ‒ dedi Dimitri, ‒ bu bir paun tüüyü, salt okadar.

‒ Söleyecäm mi sana yalan? ‒ sordu Altınaazlı İoan.

9

Dimitri gitti odanın ötä tarafına.

‒ Uau! ‒ baardı. ‒ Bu ne? Benzeer bir büük-büük yımırtaya. Yarım metra üüsekliktä bir yımırta. Acaba nesoy kuș var nasıl yımırtlasın ölä büük yımırtayı?

‒ Diil bir kuș, ‒ cuvap etti Altınaazlı İoan.

‒ Ozaman nesoy hayvandandır?

‒ Dinozavradan, ‒ cuvap etti Altınaazlı İoan.

‒ Of, hepsi dinozavralar öldülär çoktan, çok asir geeri, ‒ dedi Dimitri.

‒ Diil dooru, ‒ dedi Altınaazlı İoan. ‒ Bir kerä bendä vardı iki tayna. Ama oturdum birisinin üstündä altı ay gecä-gündüz, da bir dinozavra çıktı! Açan gördü beni, sandı ani bän onun anasıyım!

Dimitri güldü. “Ne fasıl annatma!” ‒ dedi.

‒ Ama dooru! ‒ dedi Altınaazlı İoan.

‒ İslää, ‒ dedi Dimitri, ‒ sora ne oldu?

‒ Of, sora nekadar zordu! Dinozavra idi hepsi buradakı küçük hayvannarı! Hepsi kedileri, hepsi köpekleri, kär hepsi koyunnarı hem keçileri dä! Ne yapayım, kendimä sordum.

‒ Ne yaptınız ozaman?

‒ Telefon açtım Barak Obamaya, zerä düșündüm, ani onun var eri bir büük hayvan için. Sordum: “Ey, Barak, acaba istämeersin mi satın almaa bir gözäl dinozavra?” Ama o cuvap etti, ani onun karısı brakmayacek onu, zerä vardı köpää, angısını karısı pek sever. Teklif etti, ani telefon açayım Donald Trampa, zerä, olmalı, o isteyecek dinozavramı. Tramplan lafettim. İstedim bir milion dolar, ama Tramp bana verdi sade iki bin.

Dimitri gülümsedi. “Da sora?” ‒ sordu.

‒ Sora, ‒ annattı Altınaazlı İoan, ‒ Tramp koydu dinozavrayı onun Nyu-Yorkta bulunan büük kvartirasına, ama dinozavra kırmıș hepsi mobilyaları hem hepsi gözäl çinilerini. Onun karısı Melaniya baardı, ani dinozavra lääzım gitsin tezdä. Onuștan Tramp verdi dinozavrayı onun dostu Vladimir Putinä. Putin sä, öldürup, pișirip, verdi onu musafirlerinä bir büük konușta. Hepsi musafirlär dedi, ne tatlı tauk, ama Putin cuvap etti, ani diil tauk, dinozavra eti. İnanmadılar ona.

‒ Ne gözäl annatma, ‒ dedi Dimitri.

‒ İkinci dinozavra yımırtasına bän oturmêêrım. Kalsın nasıldır șindi.

10

Dimitri gördü taa bir iș, taa ötedä, köședä. Vardı bir yorgan onun üstündä.

‒ Ne o? ‒ sordu.

Altınaazlı İoan cuvap etti, ani eni bir iș, ani dün etiști tükenä, da az biler onun için. “Bakalım”, ‒ dedi. Aldı yorganı ondan.

‒ Aha! ‒ baardı Dimitri, ‒ bir küçük kız biçikletasıdır.

‒ Da, annadım, ‒ cuvap etti Altınaazlı İoan. ‒ Görerim, ani kız biçikletası, ama benim taa informațiyam yok onun için. Bu kerä yok annatmam bu iș için.

‒ Oho! ‒ dedi Dimitri. ‒ Bän bilerim bu biçikleta için. O küçük Mariyanındır.

‒ Küçük Mariyanın mı?

‒ Da, küçük Mariyanın, ‒ dedi Dimitri.

‒ Annatsana.

‒ İslää, ‒ dedi Dimitri. Oturdu bir masaya. ‒ Bu biçikletaylan küçük Mariya gitti buradan Stambula. Gitti orayı bir gecedä.

‒ Bir gecedä mi? ‒ sordu Altınaazlı İoan. ‒ Ama Stambul buradan uzaktır!

‒ Da, dooru, ‒ dedi Dimitri, ‒ ama kız hızlı-hızlı gitti. Lääzımdı hızlı gitsin, zerä vardı çok națist kasabanın dolayında. Bu iș oldu İkinci dünnä cengi vakıdında.

‒ Oho! ‒ baardı Altınaazlı İoan. ‒ Hem neçin lääzımdı gitsin o kız Stambula ozaman?

‒ Zerä lääzımdı lafetsin Vizantiya imparatorunnan.

‒ Vardı mı ozaman bir Vizantiya imparatoru? ‒ sordu Altınaazlı İoan.

‒ Elbetki. O yașardı Stambulda, ama saklanardı.

‒ Oho! ‒ devam et.

‒ Küçük Mariya gitti-gitti, bütün gecä, da etiști sabaalän. Urdu Vizantiya imparatorunun kapusuna. O açtı kapuyu da sordu, ne isteer. Küçük Mariya annattı, ani națistlär geldilär Komrata. Var mı nasıl Vizantiya imparatoru yardım etsin komratlılara? İmparator cuvap etti, ani yoktu nasıl yapsın hiç bișey, zerä onun askeri yoktu. Söledi, ani sade Allah var nasıl yardım etsin. Ozaman düșündü bir moment da söledi, ani lääzım gitsinnär dolașmaa boba Kosması.

‒ Boba Kosması mı? ‒ sordu Altınaazlı İoan. ‒ Boba Kosmas, ani șindi yașêêr Komratta mı?

‒ Baa, ‒ cuvap etti Dimitri. Kaldırdı burnusunu yukarı. ‒ Biz lafederiz bașka boba Kosmas için. Komratta yașayan boba Kosmas ‒ bir amerikan adam. Hem bu iș oldu İkinci dünnä cengi vakıdında. Ozaman Komratta yașayan boba Kosmas kär duumadıydı.

‒ Aha! ‒ dedi Altınaazlı İoan. ‒ Devam et.

‒ İslää, ‒ dedi Dimitri, ‒ Mariya gitti Vizantiya imparatorunnan boba Kosmasa. Annattılar ona situațiyayı, da boba Kosmas dua etti, ani Allah yardım etsin Komrat kasabasına. Ansızın peydalandılar göktä binnärlän atlı askerlär. Hızlı-hızlı gittilär Stambuldan Komrat kasabasına. Açan națistlär gördülär atlı askerleri-angelleri, korkup-kaçtılar, da Komrat saa kaldı.

11

Dimitri içini çekti. “Gücenerim, ‒ dedi, ‒ ama sanêrım, ani șindi lääzım gideyim. Anam istedi, ani bän alayım birkaç iș ona. O bekleer beni”.

Altınaazlı İoan gülümsedi. “Saa ol, ani geldin, Dimitri. Gel genä, açan isteyecän.

‒ Ölä yapacam, ‒ dedi Dimitri. Gitti kapuya da çeketti açmaa onu.

‒ Bu ne? sordu. Baktı bir skemneyä. ‒ Var bir tefter hem bir yazal.

‒ Of, onnar, ‒ cuvap etti Altınaazlı İoan. ‒ Yazêrım biraz poeziya hem birkaç annatma, sade okadar.

‒ Hmm…‒ dedi Dimitri. ‒ Kalın saalıcaklan.

‒ Kal saalıcaklan, ‒ cuvap atti Altınaazlı İoan.

12

Ertesi gün Dimitri geldi genä eni panayıra. Gitti dooru orayı, neredä bulunardı “Düșlär Respublikası”. Ama bulmadı onu. Baktı sol tarafa, saa tarafa, ama bulamadı onu. “Hmm, ne fasıl… ‒ dedi kendi-kendinä. ‒ Neredä o tükän?”

Gitti bir bașka tükenä, neredä satılardı șkola için ișlär.

‒ Sabaa hayır olsun, ‒ dedi tükendä olan karıya. ‒ Acaba siz bilersiniz mi, neredä bulunêr “Düșlär Respublikası”?

‒ Ne o? ‒ sordu karı.

‒ “Düșlär Respublikası”, ‒ dedi Dimitri.

‒ Nesoy iș o? ‒ sordu karı.

‒ Bir tükendir, ‒ cuvap etti Dimitri. Elinnän gösterdi dün neredäydi. ‒ Dün oradaydı. Bir fasıl tükendi, neredä satılardı hertürlü fasıl iș. Ama șindi görmeerim onu.

‒ Hiç yoktu tükän orada, ‒ cuvap etti karı. ‒ Adı nedir? Sölä bana genä.

‒ “Düșlär Respublikası”, ‒ dedi genä Dimitri.

‒ Dooru söleyim, bilmeerim, ‒ dedi karı.

Dimitri baktı onun dolayına. “Alayım bir tefter hem bir yazal”, ‒ dedi. Verdi parasını karıya.

‒ Yapalım bunu, ‒ dedi karı. ‒ Kızım șindi evdädir. Onun var kompyuteri. O var nasıl baksın internetä. Bekim, bulacek senin “Düșlär Respublikanı”.

Dimitri düșündü bir moment. Tuttu tefteri hem yazalı ürää üstündä.

‒ Yok, ‒ dedi. ‒ Yok, saa olun. Diil lääzım. Artık bilerim, neredä var “Düșlär Respublikası”.

Monah Kosmas