Güneşi içimdä kaldı

O gün başıma  devlet  kuşu  konduydu: seftä  gördüm N. Babogluyu!  Angı  sıcak lüzgercik  getirmişti  bu  anılmış   yazıcıyı    bizim  tarafa?

Bän  işlärdim  şkolada,  neredä  ilkyazın  kanikullarda  geçärdi  gagauz  dili  hem  literatura olimpiadası. Olimpiadanın  son  günüydü,  açan  aktovıy  zalda  yapılardı  analiz olimpiada işlerinä. Benim  dejurstvam   bahtıma  razgeldi  taman  4-cü  katta, neredä  bulunardı  bu zal. Düşündüm, ani dejurstva taa faydalı olur benim vatandaşlarımnan  barabar. Bän yavaşacık girdim, katıldım  olimpiadacıların  arasına  da  büük  meraklan  seslärdim,  ne  olardı  orada. Bölä bän  ansızdan oldum  gagauz  yazıcının  kulak  musaafiri.

İlerdä, masa  önündä,  oturardı  5-6 kişi  jüri  azaları. Sţenada olimpiadacılara  karşı durardı bir itibarlı adam.  Boz  elegant kostümnan  giiyimni,  gözäl  boylu,  kefi  erindä,  o  götürärdi  toplantıyı. Bütün  duruşu bu  adamın urgulardı onun  zarifliini hem derin saygılıını. Hesapaldım bir  işi,  ani onun pek gözäl  gagauzça  lafetmesi var, stili yalpak, toplu. Üz  çizgileri  iiricä, sertçä,  angıları  pek   yaraşêr  adamnara,   gösterärdi  onun  çetin, kırılmaz-bükülmäz  gagauz  ruhunu.  Saçlarına  düşmüş  kraa.   Şaştım, ki bu  adam  artık yaşını  almış,  ama  süt-pembä  benizini    kaçırmamış. Açan  gülümsärdi,  onun    yanakları tombarlaşardı,  iki  alma  gibi. Bu  dolgun  yanaklı  adamı  benzettim  tatar  soylarına,  onnarın  tamızlıına.  Ama  o diildi  yabancı. O neylensä  kendisinä  çekärdi  da  olardı pek yakın  bizä. O artık  bizimdi! Bu  annaşıldı  osaat! Ama  kim  bu  efendi  adam,  ani  ölä gözäl,  pak  gagauz  dilindä  lafeder? Bän  ona  dört  gözlän  bakardım, sevinärdim  hem  şaşardım!

Sţenadan urardı güneş okları dooru  gözümüzä.  Gelärdi  sıcaklık  o  taraftan. Bu  adamda  vardı  güneşli  energiyä  hem  şaşılacak bir  harizma! Hiç şüpäm kalmadı – bu  vardı  nasıl  olsun    sade Nikolay Baboglu! Saygılı ministru yardımcısı adcasına  metetti  olimpiadacıları,  onnarın   üüredicilerini  hem  gözäl  kutladı.  Sora  jüri  azaları  yardım  ettilär  vermää  uşaklara  baaşışları. Ama  bununnan  iş  bitmedi. N. Baboglu  koydu  elindeki  listeleri  masaya,  çıkardı gözlüklerini da attı bir tatlı bakış olimpiadacılara:

– Birkaç  gün  biz  sesledik  sizi, – dedi  fazlı  yazıcı  gülümseyeräk, – şindi  dä  siz  sesleyin  beni.  Bän annadacam  sizä  bir masal.

Taa baştan,  bir-iki  cümleiyi  söleyincä,  ani  dädunun evi tuzdanmış, babunun da  mercimektänmiş,  N. Baboglu  osaat  kapladı  bütün  auditoriyayı,  sansın  büüledi  o  sesleyicileri. Kimsey  kımıldamazdı,  hepsi   seslärdi  sţenadakı  masalcıyı.  N. Baboglu  nasıl  büük  havezlän  başladı,  ölä  dä  ötää  dooru  kolaycacık,  çorap  söküü  gibi, annadardı   o  masalı. Laf ustası  gagauz  dilini  kullanardı ilin, akar çöşmedän  su  gibi. Cömert   annadıcı  o  gözäl  gagauzçasını daadardı kucak  dolusu. Genial! N. Baboglu osaat  sesleyicilerdän  simpatiya  kazandı,  beendirdi  kendini. Gerçektän, bölä gözäl, bizimcä  gagauz  dilini  bän  çoktan işitmediydim,  onuştan  bu  käämil  masalcıyı  seslärdim  açık  aazlan. N. Baboglu tatlı  ana  dilini  sansın şekerlemişti!  Gözlerimi  ayırmadaan,  bakardım  onun  üzünä,  savaşardım  hiç  bişeycik  kaçırmamaa.  Bakışımnan  yapıştırılmıştım  ona,  sansın kenä.

Gagauz  folklorcusu  annadardı  o masalı  cümbüşlü,  duygulu, bir  profesional  aktör  gibi.  Dayma  diiştirärdi  intonaţiyasını  ba  üüsek  babunun  sesinä,  ba  kalınnadardı  onu dädunun  tutnuk  sesinä  görä. Personajların  lafetmesi  olardı  renkli,  güldürücü  halk  dilindä.  Sora  uslu,  bir enıkunu seslän  sölärdi  avtorun  sözlerini.  Annadarkan  masalı, göz-kulak  olardı auditoriyanın  karşılıına da bu  üzerä «koyulaştırardı  boyaları», aniki masal olsun  taa  gözäl, taa cannı. Bu sıkı ilişiklii, kontaktı, sesleyicilärlän  o  tutardı  herkerä, ikidä-birdä atıp o keskin  gözünü bizim  tarafa.  Dayma uydurardı  epitetleri,  kimi  erdä eklärdi  kendindän – bunu  da  o yapardı gözäl,  literatura  ustalıınnan. Talantlı yazıcı  duyardı  kendini serbest,  sıkıntısız: «At eşkin, kılıç  keskin!» Hepsimiz  seslärdik  meraklı  masalcıyı,  küçük  uşaklar  gibi.

Baboglu gagauz dilini taa temeldän  kapmış,  içmiş.   Ana dilini  emmiş  ana  südünnän  bilä,  açan taa kundaktaymış.  Bu  ona  bir ödül  tabiattan  hem  eceldän.

Baboglu sesleyicilerin önündä   divan  durardı. O  misiyasını  götürärdi  büük  havezlän . Ona  bu  diildi  iş. Ona  deyni  bu  bir  zevk, bir  hoşluk  gibiydi. Sesi diildi  kaavi,  yımışaktı, kadifä  gibi, ama  ii  işidilärdi. Onun  gözäl  annatmasını  hepsi  seslärdi,  soluunu  almadaan. Sesindä  bir  sevinç  hem  umut  duyulardı. Cümlelär,  sözlär,  çeşitli laf kırıntıları – hepsini  yazıcı kullanardı  üüsek  literatura  uurunda. Masalda vardı  çok  arhaizma – evelki laflar,  angıları   çoktan çıkmış  bizim  aktiv  sözlüktän. Folklorcu bu evelki eskilikleri  dä  çabuk  bulardı,  koyardı  onnarı  erinä, uydurup  taman  orayı,  nereyi  lääzım.

Baboglu büük saygı gösterärdi olimpiadacılara, onnarın  hem   kendisinin  dä  gururlu   gagauzluuna.  Belliydi,  ani  o  çalışardı  dil   sevgisini  haşlamaa  bu    körpä  uşakların  cannarına.  Alifli üreklän mukayet  olardı  o  sevgi  tutunsun , kökleşsin  da  açılsın,  güllär  gibi.   N. Baboglu  gagauz  dilinin  umutsuzluunu umuda  döndürmää  savaşırdı. Haksız unudulma ana dilimizi enidän  yaşatmaa  ürää  yanardı.  Nicä  bir  ii,  kasavetli  boba, o en çok düşünärdi uşakların  yaşamasına  gelecektä.

Baboglu masalın başından  sonuna    kadar  yapmadı  hiç  bir  dä  söz  sürçmesini,  birerdä  kestirmedi  lafını. Annattı  o masalı  bir  kusursuz-pülüzsüz, haliz ustayca. Bän doyamazdım  onu  seslemää  hem  istemäzdim  masal  bitsin. Olduydu  hepsimizä unudulmaz,  faydalı  bir  urok-örnek   şannı  yazıcıdan.

Sţenadan  N. Baboglu  görünärdi bizä  balaban, üüsek  boylu, monumental.  Hakına,  o burada  hepsindän  büüktü  herbir  taraftan! O  bir  masalcıklan, bu  fantaziyalı  janrada,  verdi  bizä   taazä  impuls,  gerdi bir  sıcak  kanat.  Uyandırdı  bizim  olduumuzu hem cannandırdı bakılmadık  gagauzluumuzu . Göz  önündä  bizä  geniş  serdi  gagauz dilinin  gözelliini,  lääzımnıını  hem  zenginniini.   Büük  literatura  ustası  gösterdi   gagauz  dilinin  çeşitli,  şıralı  boyalarını,  çevirip-çevirip  onu,   nicä  renkli  kaleydoskopta.  Nekadar  gözäl  bizim   dilimiz! Nekadar  genişlik,  meydannık  gagauz  halk  yaratmalarında  var!  Folklor  aaraştırıcı  N. Baboglu  nekadar  engin  bilgilär  edenmiş, toplamış, kepçälemiş tükenmäz  halk  kaynaklarından!  Hem  dä  nekadar  becerikli,  ustalıklı,  pak  gagauz  dilindä  o masal  annadıldı!  Allaa  yaratmış bu adamı  laf  ustası  olsun!

Gagauz   literatura  klasiini Nikolay  Babogluyu  bän seslediydim Kişinövda 90-cı yılların  başlantısında. O  zamandan   beeri  köprülär  altından  çok  sular  aktı.  Kalbimin   en  kuytu  köşesindä  saklı  korudum  bu  küçücük,  ama  bana  deyni  pek  paalı,  süjetçii.

Aklımda  kaldı  käämil  masalcı,   onun  tatar-kıpçaklı  süreti,  ani  o  gün  bütün  aktovıy  zalı  hem  içimi  güneşlän  doldurdu,  aydınnattı!

İilderim  başımı!

Anku Boeva