Neyi annadêr eski patret?

Aldım elimä küçücük, sarı, köşecii kopuk, kertikli kenarli bir eski patret. Şaşêrım ilkin ona, ani ozaman gerciklärmişlär patretleri, kenarlarını kertikli yaparmışlar. Kaç kerä oldu bakêrım ona, bakêrım o sevgili suratlara da aklıma getirerim o çoktankı vakıtları, irminci asirin altmışıncı yıllarının çeketmesini. Elli üç yıl geeri. Patrettä benim Tanas bakam 42 yaşında,  Varvara mamum 41 yaşında, büük kakularım Nadi ‒ 11 yaşında, Nasti ‒ 6 yaşında, Simu batüm 9 yaşında hem bän 3 yaşında. Vardı taa büük batüm ‒ Miti ‒ irmi yaşında, ama o taman armatadaydı bu vakıtlarda, küçük kızkardaşım da taa yoktu bu dünnedä.

Bir günü anam söledi, ani bizä pazara gelecek patretçi Petri da çıkaracek patredä bütün aylemizi. Benim anam pek çemirekti bu taraftan, savaşardı kalmamaa geeri insandan bir dä iştän, makarki pek fukaara yaşardık. Bu hepsinä deyni bir büük oluştu, zerä insan siirek çıkardı patredä.  Hepsi herzaman baalıydı işlän, analar-bobalar kırda çalışardılar, uşaklar da evdä yardım edärdilär, yoktu pek vakıt, düzünüp, patredä çıkmaa. Bu üzerä haberä hepsi, haliz uşaklar, pek sevindilär da büük duygularlan beklärdilär pazarı. Cumertesi günü avşamnen büüklär hepsi gitti yıkanmaa kolhozun banesindä, küçükleri dä mamu yıkadı bir büük demir leendä.

Pazar günü sabaalen mamu çıkardı sandıktan hepsinin tutmalık rubalarını. Kendi karagöz, ufacık çiçeklän ştapil fistanını, kara ştapil futasını, tutmalık kara şalinkasını. Futanın aşaasında aykırılıına dikili dar, gergefli kara şirit. Bukadar gercik vardı mamunun bu karagöz rubalarında. Tutêrım aklımda, ani mamu başladı kula batik dartmaa taa sekseninci yılların bitkisinä dooru. O vakıdadan mamuyu görärdim salt karagöz rubalarlan. Baka giidi tutmalık kadifä gölmeeni, atlas jiletkasını, kayışlı pantolonnarını, zerä hergün o baalardı kırmızı kuşaanı. Kayışlı pantolonnar sayılardı tutmalık rubası. Büük kakuma, Nadiyä, çıkardılar açık sarı poplin, kırmızılı “almacıklarlan”, kısa enni fistanı, angısını diktirdiydilär Avdarmanın en becerikli terziykasına ‒ Dedima İvana bulüya. Bu fistanda vardı geniş sivri köşeli yaka, belindä dikiş, angısı toplattırardı fistanı da yapardı onu ufak buruşuk. O vakıtlara görä o fistan pek gözäl sayılardı. Tutêrım aklımda, ani ona mamu ördüydü peliini da dediydi, ani savaşsın daatmamaa saçlarını. Nadi kaku artık onbir yaşındaydı, da onun kulaklarına, nicä dä herbir kızçaaza bu yaşta, takmıştılar küpä dä. Simon batüya mamu giidirdi tutmalık kafesli gölmää, angısı ilikliydi bitki kopçayadan, zerä açık yakalarlan ozaman kimsey gezmärdi. Paskellä için Simon batüya aldıydılar bir eni kara kozoroklu şapka, da o pek beenärdi onu, kabarardı onunnan, vardı mı nicä o şindi giimesin o şapkayı, makarki iyün ayıydı, da hava pek sıcaktı. Nasti kakuya hem bana hep Paskellä için mamu diktiydi eni çupaklı fistancık koyu maavi çittän. Biz taa küçüktük, terziykaya bizim fistannarmızı diktirtmärdilär, bizä deyni mamu hızlı-hızlıya kendi dikärdi. Ama hesapalın, ani Nastinin fistanı genä dä gercikli, zerä iki çupaklı, çupakların arasında da var buruşuklu materiya, gergefçik gibi. Fistanın da enneri diil pek kısa, dirseklerädän. Ama, ani biraz gözelletmää onnarı, ennerin kenarlarında çekili iki dikiş. Näändan-näänı boynusuna bulunmuş bir-iki dizi biyaz ufak boncuk da. Tutêrım aklımda, ani mamu pek sevärdi düzmää uşakların giimnerini. Ama en kuşkulu bakalım Nastinin kafasına, angısında giimni ellän örülü bir kara delikli şapkacık. Bu “setkacık” diil gözellik için, onun aşaasında var geçirili rezinka, ani sıksın saçlarını, daalmasınnar deyni. O vakıtlar pek geçärdi butakım örmä “setkacıklar”, küçük kızçaazların saçlarını toplamaa deyni. Açan taa saçlar diil okadar uzun, da yakışmêêr onnarı pelik örmää, bu rezinkalı örmä şapkacıklar pek kurtarardılar. Anam hiç beenmärdi daanık kafa yoluk saçlarlan da hep toplardı saçlarımızı bu örmä “setkacıklara”. Ani biz şaşırmayalım, angı “setkacık” kimin, mamu ördüydü Nastiyä kara ipliktän, bana da biyaz ipliktän.

Ama neçin benim kafamda yok o biyaz setkacık? Bir hafta ileri baka kırktıydı benim başımı, ani saçlarım olsun sık hem kaavileşsin kökleri. Bu yaşta hepsi kızçazların kırkardılar kafalarını, sıklaşsın saçlar deyni, da var nicä söleyim, ani bundan mı, diil mi bundan, ama pek sıktı hem dä büünnän-büün yaşıma görä sık hem kalın saçlarım. Mamu giidirdi bana çupaklı çit fistancıı, da bän dedim, ani giidirsin bana biyaz örmä şapkacıı da. Ama mamu güldü da dedi, ani çıplak kafaya gözäl durmayacek. Bän, belliki, çekettim aalamaa, da ozaman mamu dedi: “Dartacam sana bir biyaz modacık, pek gözäl duracek!”. Pek gözäl durêr! Susturdu beni nasıl-nicä, ama kalacık biraz şiş. Taa tutêrım aklımda, ani kapunun önündä durardı bir büük bakır dolu iiri zerdeliylän, da biz Nastiylän durup-durup hızlanardık imää onnardan, ama mamu brakmardı, ani bulaştırmayalım rubalarımızı. “Dayanın, çıkalım patredä, da sora iyeceniz!” Ama sansın şindi gözlerimin önündä hepsi oluşlar o günü, duyêrım o sıcaa, görerim o benizleri, işiderim o yalpak sesleri.

Açan geldi patretçi, bizi alatlamayarak erleştirdi, koydu bir üç ayaklı aparat önümüzä, gösterdi, nereyi bakmaa, attı bir partal aparadın üstünä da dedi: “Vnimaniye!”, ‒ alıp partalı bir tarafa. Biz hiç kıpırdamardık, belli durumumuzdan. Patrettä belli, nesoy önemni bu iş bizä deyni. Suratlar raat, uslu, serioz! Patrettä görüner dayama şopronun eski keremetleri, petrov alması, erik fidanının dalları, papşoycuklar. 1964-cü yılın iyün ayı. Sevgili aylä, sevgili suratlar, sevgili toprak. Genç ana-boba, dolayında da sevgili uşaklar. Raatlık, usluluk, aylä sıcaa belli bu patrettä. Var mı bişey taa paalı bu dünnedä?

Te neleri var nicä annatsın bir küçücük, vakıttan sararmış bir patretçık. Kaybetmeyin onnarı, onnarda bizim ömürümüz!

Aleksandra Kristova