Sevinerim Senin Sözünä I

Biz, doorusaltanatlı hristiannar, severiz Bibliyayı. Ama bütün Bibliyadan, Evangeliyadan hem Apostoldan kaarä, var Eski Baalantıdan bir kiyat, angısı bizä çok önemnidir – Psaltir. Biz her gün kullanêrız psalomnarı slujbalarımızda. Belliki, severiz onnarı.

Ama bakalım. Kendi-kendimizä soralım bir soruș: annêêrız mı psalomnarı? Utanmayın, açan sorêrım bu sorușu. Aslısında bilerim, ki, olmalı, cuvabınız olacek: of, psalomnarı zordur annamaa. Var mı nasıl bän paylașayım birkaç iș, ani üürendim, yardım edeyim deyni?

Ritma

Bilerim, ani fasıl görüner, ama var bir kolay iș, ki çok yardım eder bizä, açan biz isteeriz annayalım psalomnarı – okumaa onnarı dooru ritmaylan. Kliselerimizdä çoyu zaman okuyucunun var bir kötü adeti – ani okuyêr psalomnarı hem bașka tekstleri nicä avtomat. Hep okuyêr hızlı hem pauzasız okuyabildii kadar. Zavalı inannı insan, ani siireder slujbayı kendi-kendinä deer: “Ama ne o?”

Açan okuyêr taa yavaș, çoyu zaman yapêr bașka yannıșlık: yapêr pauza her peetin bitkisindä, – ki isläädir, – ama koyêr oraya büük bir “donaklık”, nicä bir küçük melodiya formulası. Da genä artık klisedä olan zavalı inannı insan deyecek: “Of, bu da ne?”

Hepsi psalomnar poeziyadır, ama doorusaltanatlı klisenin kiyatlarında hep tiparlanêrlar nicä proza. Onuștan okuyucu görmeer sayfada, nedir psalomun strukturası nicä poeziya. Bekim siz deyeceniz: “Ama bizä ne? Biz salt isteeriz annayalım onu. Biz diiliz literatura kritii. Bizä eter okumaa psalomnarı evimizdä, annayalım deyni. Bizä deyni ne önemi var ritmada?”

Annadayım. Arhaik çıfıt poeziyasında, örnek psalomnarda, sintaksis, hem maana, hem ritma hep paraleldir. Açan okuyêrız ölä tekst dooru ritmaylan, gramatikası bellidir, hem tekstin maanası peydanlanêr, sansın kendindän. Bakalım birkaç peetä nicä örnek. Bunnar birinci psalomdandır:

1.Ne mutlu o adama, ani gezmeer dinsizlerin akılında, hem gezmeer günahkerlerin yollarında, hem dä bozannarın toplanıșında oturmêêr.

2.Ama Saabinin zakonundadır onun istedii, da Onun zakonu için düșüneer gündüz-gecä.

Okuyalım bu iki peeti yavaș-yavaș. Belliki, her peetin var iki parçası. Yazalım onnarı ölä:

Ne mutlu o adama, ani gezmeer dinsizlerin akılında,

hem gezmeer günahkerlerin yollarında,

hem dä bozannarın toplanıșında oturmêêr.

Ama Saabinin zakonundadır onun istedii,

da Onun zakonu için düșüneer gündüz-gecä.

Çoyu zaman bir peettä var iki parça, ani paraleldir. Maanası paraleldir, sintaksis paraleldir, hem ritma paraleldir. Açan o yazılêr nicä proza, görmeeriz o paralellii, ama o var. Örnek, açan bir peettä var iki parça, hem birinci bir cümlädir, ikinci parça da cümlä olacek. Açan birinci parça sadä cümlädir, ikinci parça da sadä cümlä olacek. Kimi vakıt maanası sinonim olacek, kimi vakıt sa maanası antonim olacek, ama hep paralellik var.

“İslää, – söleyeceniz , – ama demedik mi, ki klisä kiyatlarında psalomnar hep yazılêr nicä proza? Nasıl bän göreyim bu paralellii?”

O gözäl soruștur. Hem cuvap ona kolaydır. Bakêrız punktuațiyaya. Açan bulêrız bir virgül, yapêrız bir pauza. Açan bulêrız bir noktalı virgül, yapêrız bir pauza. Açan bulêrız bir nokta, bir soruș nıșanı ya da bir șașma nıșanı, yapêrız bir pauza. Kolay, diil mi dooru? Bakalım bir kısa psaloma, nicä yazılêr klisä kiyatlarında. Bu psalom 53:

Ey, Allah, Senin adınnan beni kurtar hem Senin kuvedinnän benim daavamı kes. Ey, Allah, seslä benim duamı hem ișit benim aazımın sözlerini: zerä yabancılar benim üstümä kalktılar, hem kuvetlilär benim canımı aaradılar hem Allahı önnerinä koymadılar. Zerä ștä Allah bana yardım eder, hem Saabi benim canımın imdatçısıdır. Çevirecek benim dușmannarıma fenalıkları: Senin hakikatınnan yok et onnarı. İstediimnän Sana kurban getiririm, metinnik getirecäm Senin adına, ey, Saabi, zerä o iidir. Zerä herbir sıklettän kurtardın beni, hem benim gözüm benim dușmannarımın üstünä baktı.

İslää. Șindi yazalım nicä poeziya. Çıfıt tekstinä görä hem grek tekstinä görä var edi peet.

1.Ey, Allah, Senin adınnan beni kurtar hem Senin kuvedinnän benim daavamı kes.

2.Ey, Allah, seslä benim duamı hem ișit benim aazımın sözlerini:

3.zerä yabancılar benim üstümä kalktılar, hem kuvetlilär benim canımı aaradılar hem Allahı önnerinä koymadılar.

4.Zerä ștä Allah bana yardım eder, hem Saabi benim canımın imdatçısıdır.

5.Çevirecek benim dușmannarıma fenalıkları: Senin hakikatınnan yok et onnarı.

6.İstediimnän Sana kurban getiririm, metinnik getirecäm Senin adına, ey, Saabi, zerä o iidir.

7.Zerä herbir sıklettän kurtardın beni, hem benim gözüm benim dușmannarımın üstünä baktı.

Taa bellidir, diil mi dooru? Șindi keselim her peeti ritmaya görä hem sintaksisä göra:

Ey, Allah, Senin adınnan beni kurtar

hem Senin kuvedinnän benim daavamı kes.

Ey, Allah, seslä benim duamı

hem ișit benim aazımın sözlerini:

zerä yabancılar benim üstümä kalktılar,

hem kuvetlilär benim canımı aaradılar

hem Allahı önnerinä koymadılar.

Zerä ștä Allah bana yardım eder,

hem Saabi benim canımın imdatçısıdır.

Çevirecek benim dușmannarıma fenalıkları:

Senin hakikatınnan yok et onnarı.

İstediimnän Sana kurban getiririm,

metinnik getirecäm Senin adına, ey, Saabi, zerä o iidir.

Zerä herbir sıklettän kurtardın beni,

hem benim gözüm benim dușmannarımın üstünä baktı.

Gördük, ki punktuațiya bizä verer peetin strukturası için bir nıșan. Ama bakalım taa bir kerä bu peetlerä, zerä var taa bir nıșan – “hem” baalayıcısı. Çoyu zaman, açan peetin iki parçası sinonimdir, ikinci parça çekedecek “hem” lafınnan. Tersinä, açan peetin ikinci parçası birincisinä antonimdir, çekedecek “ama” lafınnan.

Kim lafeder?

İslää, bileriz, ani lääzım okuyalım psalomnarı dooru ritmaylan. Açan okuyêrız onnarı diil dooru ritmaylan, kolay-kolay annamêêrız onnarı. Șindi bakalım bir bașka ișä. Deeriz, ani bilgiç David yazdı psalomnarı, diil mi dooru? Örnek, bunu mu?

Vavilonun dereleri yanında, orada biz oturardık

hem aalardık,

açan akılımıza getirdik Sionu.

Onnarın kenarlarında olan süütlerä

astık arfalarımızı.

Zerä orada bizi esir götürennär istärdilär bizdän türkü,

hem bizä ceza edennär deyärdilär:

“Çalın bizä Sion türkülerindän”.

Acaba nasıl biz var nicä çalalım Saabinin türküsünü

yabancı memlekettä?

Ey, İerusalim, eer bän seni unudursam,

ko ozaman unudulsun benim saa elim.

Ko benim dilim benim gırtlaama yapıșsın,

eer bän seni akılımda tutmarsam,

hem koymarsam İerusalimi benim sevinmeklerimin bașına.

Ey, Saabi, akılına getir Edomun oollarını

İerusalimin günündä,

açan onnar deyärdilär: “Kırın, kırın onu

temelinädän”.

Ey, Vavilon kızı, yok edici,

ne mutlu ona,

kim sana ödeyecek onun için, neyi sän yaptın bizä.

Ne mutlu ona,

kim alacek hem tașa çarpacek senin ușaklarını.

Bu 136 psalom. Acaba ne yapardı bilgiç David Vavilonda? Aslısında – bișey. Olmalı, hiç gitmedi orayı. Taa doorusu, o yazmadı bu psalomu. Psaltirdä var bașka insannar tarafından yazılı psalomnar. Bellidir, ki 136 psalom yazıldı bilgiç Davidin vakıdından çok asirlerdän sora, açan İzraillilär Vavilona esir alndılar. Șindi bakalım ikinci psalomun ilk üç peetinä:

Neçin milletlär fırıldêêrlar,

hem soylar boș işleri düșünerlär?

Erin padișahları hem boyarları, annașıp, kalkêrlar barabar

Saabiyä karșı hem Onun yaalanmışına karșı.

Koparalım onnarın baalantılarını

hem atalım üstümüzdän onnarın sincirlerini.

İlk iki peettä kim lafeder? Üçüncü peettä kim lafeder? Belliki, diil hep o insan. İlk iki peettä Allaha inanan bir insan lafeder, ama üçüncü peettä var “erin padișahlarının hem boyarlarının” lafları. O peettä lafederlär Saabiyä karșı hem Onun yaalanmışına karșı olannar. Eer annamarsak bu faktı, kaybeleriz hem annamêêrız psalomu.

Var taa bir zorluk. Bakalım 135 psalomda ilk üç peetä:

Șannayın Saabiyi,

zerä O iidir, zerä Onun hayırı daymayadaktır.

Șannayın allahların Allahını,

zerä Onun hayırı daymayadaktır.

Șannayın zaabit edennerin, saabilerin Saabisini,

zerä Onun hayırı daymayadaktır.

Salt bir insan mı söleer hepsi bu peetleri? Bekim, ölä, bekim diil. Çoktan İerusalimdä klisedä psalomnar bașka stildä çalınardılar, diil nasıl biz çalêrız büünkü gündä. Onnarın vardı horu hem solisti, kimär vakıt türlü solistlär, hem, olmalı, popazlar da okuyardı ya da çalardı birkaç peet. Aslısında biz bilmeeriz, nasıl çalardılar psalomnarı, ama var nasıl kullanalım fantaziyamızı, deyelim. Bekim, bu psalomda var bir dialog bir refrennän: “Zerä Onun hayırı daymayadaktır”. Örnek bakalım:

Solist: Șannayın Saabiyi…

Hor: …zerä Onun hayırı daymayadaktır.

Bütün psalomda var ölä struktura. Açan göreriz ölä struktura bașka psalomnarda, annayacez onnarı taa islää. Hem açan bakêrız bașka psalomnara, șüpemiz var, ki, bekim, çalardı iki hor, biri saa tarafta, öbürü hor sol tarafta, angıları çalardılar sansın bir dialog. Örnek bakalım 14 psalomda:

Ey Saabi, Senin evindä kim var nasıl kalsın? Senin ayoz bayırında kim erleșäbilir?

Var nicä kalsın o, kim yașêêr kusursuz hem dooruluk yapêr hem kendi üreendän hakikatları söleer.

Kim dilinnän yalan sölämeer, kim komușusuna yapmêêr fenalık hem kabul etmeer yalannık komușusunun esabına.

O, kimin gözündän çıkmıș koolanan, ama kim Saabidän korkannarı meteder. O, kim emin verip, zararına bilä eminini çevirmeer.

Kim parasını zeedeletmäk için vermeer ödünç hem dä kabul etmeer baașıș kabaatsıza karșı. Bölä yașayan daymayadak sarsılmayacektır.

Burada var ilk peettä bir soruș, kalan peetlerdä dä cuvabı. Bașka laflarlan, bir dialog. Eer solist çalarsa ilk peeti ya da bir hor, bașka hor da çalarsa kalan peetleri, bekim, klisenin öbür tarafında, fikirlär taa belli olaceklar. Büünkü gündä, açan sesleeriz bu psalomu ya da açan okuyêrız onu evimizdä, biz lääzım tutalım aklımızda, ani o bir dialog.

Șașmayasınız. Bunun gibi dialog olêr diil salt Psaltirdä. Var Bibliyanın bașka kiyatlarında da, örnek, Türkülerin Türküsündä (Solomon türküsü), neredä gelin, güvää, gelinin dostları hem bașka insannar arasında var dialog. Taa bir kerä, bizdä var Bibliya teksti, ama yok “instrukțiyalar”, angıları söleerlär bizä, nasıl biz lääzım çalalım onu.

Taa bir iș. Olmalı, var birkaç psalom, ani geldilär bizä diil original formada. Bekim, vardı türlü fragmentlär, angıları yapıșmıș barabar nicä bir psalom, da onnarda birdän tema diişiler. Aslısında ozaman bu “psalom” iki psalomdur.

Bir bakıș geeri istoriyaya

Var çok benim beendiim psalom, ama pek beenerim 132 psalomu. Bakalım ona hem dä düșünelim birkaç elementi için, angılar yardım edecek bizä annamaa psalomnarı.

Te ne iidir hem ne hoștur –

kardașların birliktä yașaması!

O çok paalı miru gibidir, ani baș üstündän sakala akêr,

Aaronun sakalına,

onun rubalarının eteenä akêr.

O nicä Ermon çiiyi gibi,

ani iner Sionun bayırlarına, zerä neredä uygunnuk,

orayı Saabi yollêêr

ömür hem iisözlemäk daymayadak.

Kär istoriyayı bilmedään dä, olmalı, var nasıl annayalım bu psalomun baș temasını. İlk peet belli-belli söleer, ki iidir hem hoștur, açan kardașlar biri-birini severlär. Ama ikinci peet benzeder bu sevgiyi bir bașka ișä geçmiș istoriyada, üçüncü peet dä benzeder sevgiyi taa bir ișä. Açan annayacez bu istoriya benzetmelerini, annayacez taa islää bütün psalomu.

Ölä, bekim, biz lääzım üürenelim istoriya için. Ama neredän? Bana kalsa, Eski Baalantının bașka kiyatları bizim en islää kaynaamızdır. Hepsimiz mi bileriz, kimdir Aaron? İslää, bu diil bir test. Șaka sölämeerim. Sizä verecäm cuvabı. Aaron Moiseyin kardașıydı hem ilk baș popazdı. Levit kiyadının sekizinci–onuncu bölümnerindä var deskripțiya nasıl yapıldı popaz. Ölä var burada iki benzetmä – kardaș sevgisi benzeer baș popaz olduuna hem çiiyä, ani yaayêr Adanmış topraan bayırlarına hem besleer ekinneri.

Bakalım mı taa bir psaloma? Șindi bakalım 105 psalomun salt bir parçasına, 6–15 peetlerä:

Bizim bobalarımızlan barabar biz günah ettik,

dinsizlik yaptık, doorusuzluk gösterdik.

Bizim bobalarımız Egipettä Senin șașmaklı ișlerini annamadılar,

hem dä akıllarında tutmadılar Senin çok iilik yapmaklarını,

hem Kırmızı deniz yanında Sana karșı kalktılar.

Ama O kurtardı onnarı Kendi adı için,

ki göstersin deyni Kendi kudretini.

Hem Kırmızı denizä izin verdi, da o kurudu,

hem geçirdi onnarı uçurumnar içindä, kuru erdä gibi,

hem kurtardı onnarı cenk edenin elindän,

hem dușmanın elindän çıkardı.

Sular kapladılar onnarın dușmannarını:

onnardan hiç biri bilä kalmadı.

O vakıt inandılar Onun sözlerinä

hem çaldılar Ona metinnik türkülerini.

Onun ișlerini hem beklämedilär

tamamnansınnar Onun neetleri.

Ama çolda istemäk havezliinnän havezlendilär

hem denedilär Allahı susuz erlerdä.

Da O tamamnadı onnarın yalvarıșlarını,

ama yolladı hastalık onnarın güüdelerinä.

Açan Çıkıș kiyadını okuyacez, annayacez, ne olêr bu peetlerdä. Çok psalomda var Eski Baalantının taa ilerki kiyatlarından olușlar. Nasıl gördük 132 psalomda, çok kerä yapılêr nicä bir benzetmä. Nicä o psalom benzeder Aaronun popaz olduunu kardaș sevgisinä, ölä bu psalom deer, ki șindiki insan benzeer eski izraillilerä, angıları kaçardılar Egipetteki esirliindän, ama çolda günah yaptılar.

İstersin mi taa bir örnek? 113 psalomun ilk peetlerinä bakalım. Açık-açık söleyecäm, ki ilkin bän dä annamardım bu peetleri, ama açan Bibliyanın bașka kiyatlarından üürendim taa islää İzrail istoriyasını, ozaman annadım onnarı.

Açan İzrail çıktı Egipettän,

açan İakovun evi çıktı yabancı halktan,

ozaman İuda oldu Onun ayozlanmıșı,

hem İzrail oldu Onun merası.

Deniz gördü da kaçtı,

İordan geeri döndü.

Ne olêr bu peetlerdä? Neçin psalomcu deer, ki deniz kaçtı hem İordan deresi geeri döndü? İlkin bakalım “denizä”. Çıkıș kiyadında var bu informațiya 14: 21–22nci peetlerdä:

Ozaman Moisey uzattı elini deniz üstünä, da  Saabi güttü denizi kuvetli günduusu lüzgerinnän bütün gecä da çevirdi suları kuru topraaa, da sular ayırıldılar. Da izrailli insannar girdi deniz ortasına kuru toprakta, da sular bir duvar oldu onnara saa tarafında hem sol tarafında.

Var ölä iș İisus Navin kiyadında da, açan izraillilär geçerlär İordan deresindän, 3: 14–16 peetlerindä:

Ölä, açan halk çeketti gitmää çadırlarından, geçsinnär İordan deresindän deyni, hem popazlar tașıdılar Baalantı Sandıını halkın önündä hem açan Sandıı tașıyannar geldilär İordana, hem popazların ayaklarını soktular suyun kenarına, – İordan deresi kenarlarından tașıyêr bereket vakıdı günnerin boyunda, –  yukardan gelän sular, durup, üüseldilär nicä bir yıvın taa uzaklardan, Adam kasabasından, ani Zaretan yanında, da Araba denizinä, Tuz denizinä akan sular zeedä kesildilär. Da halk geçti dereyi İerihona karșı.

Șindi annêêrız, Çıkıș kiyadından hem İisus Navin kiyadından, ani açan İzraillilär çıktılar Egipettän, Kırmızı deniz ayırıldı, geçsinnär deyni, da sora kapandı, egipetlilär buulsunnar deyni. “Deniz gördü da kaçtı” laflarının maanası. Ölä yaptı İordan deresi, açan girdilär Adama erinä. Elbetki, bir oluș oldu öbüründän kırk yıl sora.

Taa bir kerä göreriz bir fenomen, ani bir psalom bakêr geeri istoriyaya. Psalomcu yazdı onnara, kim bilerl İzrailin istoriyasını. Kimär kerä biz lääzım yapalım biraz aaraștırma, bu peetleri annamaa deyni.

Monah Kosmas

Добавить комментарий