Suratsız

Dimirti N. Kara Çoban (1933–1986) duudu hederlez ayının 27-dä Beşalma küüyündä. Çiftçi aylesindä o tek uşaktı. D. Kara Çoban gagauz yazıcılarından ilk kişi, kim bitirdi literatura bölümünü universitettä. 1959-da o girdi Moskva M. Gorkiy adına literatura institutuna. «İlk laf» yaratma toplumu da 1963 yılda tiparlandı. D. Kara Çoban çok talantlı hem becerekli bir ustaydı, o zanaatlanardı hem literaturaylan, hem skulpturaylan, hem resimnän. Bundan kaarä, o kinolar da çıkarardı, angılarını var nicä siiretmää Beşalma muzeyindä, angısını kurdu büük yaradıcı hem usta.

***

Temiz Vani elli altı yaşında bir sakınar adamdı. Yaşardı o şamatasız, zararsız. Temizin büük varlıı yoktu, koşacaadı onun – sade bir alçak, sura beygircik. Harman vakıdıydı. Temiz bütün gün haydadı taşlan düveni biçintilär üstündä. Gün yakmasından hem tozdan onun suratınnan ensesi oldular bir benizdä onun boz gölmäännän. İşi braktılar, çak karannık olarkana, da ilk sefer bütün gündä oturdular ekmek imää. Elleri düülärdilär iştän. Gecenin çeketmesinnän soluk doldu incä çekirgä sesinnän. Çayır tarafından başladı gelmää nem serinnik karışık laylakuçka kokusunnan.

Temiz, doyunduynan kalktı, gitti harmana. Samannıın yanında dinnenärdilär: harman taşı, sıyırgı, yabalar. Temiz çevirdi düvenin altını yukarı, döktü ona bir çölmek su, ki pişsin aaç, da silkinmesinnär ona kakılı çakmaklar. Bundan sora o girdi çalmar altına, döktü beygirin önünä yarım kazan arpa, gitti içeri da yattı döşeli erdä. Sabaa vardı neetleri erken kalkmaa da getirmää kırdan kalmış birkaç tepä biçintiyi. Uyudular derin, dinmiş insan uykusunnan.

Gecenin bir vakıdı karı dürttü Temizi:

– Hey, naşeysä lupladı, bä.

Temiz çıktı, sesirgendi. Herersi sustu. Biraz durup eşiin basamaanda, Temiz girdi içeri da genä yattı. Birkaç minuttan sora pek saldı köpek, hem genä işidildi lumburtu. Temiz karısınnan kaçarak çıktılar dışarı.

– Beygiri çalmışlar, bä! – çirkin seslän baardı karı çalmar altından. – Çatıyı kesmişlär çakıylan!

Çayırdan işidilärdi uzaklanar bir patırtı.

– Örüyün, beygirciimi çaldılar, beey! – baardı Temiz da kaçarak gitti çayırca köprüyä dooru.

Patırtı şansora işidilärdi uzakta. Karşıda bostancılar Temizä söledilär, ani şindi kär geçmiş bir atlı poyraza dooru. Evä geldi Temiz benizsiz, eznik, kahırlı. Sabaalän o gitti, bildirdi olmuş için primariyada. Primar verdi ona bir parça kiyat da dedi:

– O çıkaracek beygiri satmaa. Sän gez panayırlarda, soruştur küülerdä, bekim razgelecän üstünä, bekim, bulacan.

Çok erlerdä gezdi Temiz: ne Komrat kaldı, ne Baymaklı, ne Romanenku. Bir küüdä ona gösterdilär bir kambur beygir, angısını kırda bulmuşlar, kotikada koşulu.

– O diil benim, – dedi Temiz. – Bana aalemin malı diil lääzım.

Üç ay gezdi o, üzlän kilometra geçti, ama beygir bulunmadı. Sora işidildi, ani beygiri çalmış Temizin küülüsü Kını Avdey.

Geçti onedi yıl.

– O Kını Avdey taa saa mı? – sordu bir kerä Temizä oolu.

– Saa, yaşêêr. Üçkulak küüyündä.

– Sän hiç karşılaştın mı onunnan sora? – sordu oolu.

– Karşılaştım öteeyıl, – cuvap etti Temiz.

– Da nicä o?

– Hep ölä, ihtärlamış biraz.

– Da sän ona bişey demedin mi?

– E naşey deyim ona?

– Urmadın mı bunu onun üzünä?!

Temiz bişey demedi.

– Da durêr senin yanında, bakêr da bişey?!

Çocucak kendinä er bulamazdı annayamamazlıktan, neçin bu dünneeyä duuêrlar ölä betlär, nicä hırsızlar, acılayannar…

– E, o – bir mındar, suratsız! – şaştı o.

– Da, dooru, — dedi Temiz, – ama naşey yapacan e, açan o ölä, suratsız?

Dimitri KARA ÇOBAN, 1975 yıl.